Yalan Söyleme Hastalığı (Patolojik Yalan)

Tarih boyunca gerçek, doğru ve dürüstlük hakkında pek çok şey söylenmiştir. Medeniyetlerin kurulmasında ve gelişmesinde bu erdemlere verilen önemin büyük bir payı vardır. Peygamberler, filozoflar ve ilim insanları doğru olanı savunabilmek için zorluklara katlanmıştır. Bazen doğruyu söylemek uğruna canını verenler dahi olmuştur. Peygamberimiz Muhammed Mustafa (sav) gerçekleri insanlara aktarabilmek için maddi ve manevi büyük mücadeleler vermiştir. Onun sıfatlarından birisi El-Emin idi. Yani dürüstlük, doğruluk ve güvenilirlik timsali. Din, insanın her koşulda doğru olmasını ve dürüst davranmasını tembihlemiştir. Dahası bu değer, beşerî medeniyetlerde de öncelenmiştir. Fakat gündelik hayatta insanların her zaman doğruyu söylediğini ifade etmek mümkün mü?

Yapılan çalışmalara bakıldığında insanların günde ortalama 1 ile 2 arasında yalan söylediği görülüyor. Bu yalanların çoğu zaman zararsız ve beyaz yalan olduğu ifade ediliyor. İnsanların üç tür yalan söyledikleri belirtiliyor: Gerçek yalan, beyaz yalan ve gri yalanlar. Gerçek yalan, çıkar sağlamak için kasıtlı ve zarar vermek amacıyla söylenen yalanlardır. Kötü niyet taşır ve olumsuz sonuçlara yol açar. Beyaz yalan, daha çok diğer insanların iyiliğini düşünerek kırılmamaları veya ilişkileri bozulmaması için söylenen yalanlardır. Kötü niyet içermediği gibi karşıdaki insanı koruma amacı gütmektedir. Gri yalan ise hangi amaçla söylendiği tam olarak bilinmeyen yalanlardır. İyi veya kötü niyet taşıyabilir. Sonuçlarının neye yol açacağı bilinemeyebilir.

Bazı insanlar yalan söylemeyi alışkanlık haline getiriyor. Bu durum kişinin ilişkilerini bozduğu gibi bireysel olarak kendisinin de zarar görmesine neden oluyor. Bunun literatürdeki adı patolojik yalan. Bir kişi en az altı ay boyunca bir günde beş veya altıdan daha fazla yalan söylüyorsa patolojik yalancılık yapıyor anlamına geliyor. Patolojik yalana hastalık derecesinde yalancılık da diyebiliriz. Hastalıklı yalan söyleyenler, genelde gerçek yalan ve gri yalanlara başvuruyor. Bir çalışmada insanların %13’ünün hastalık derecesinde yalan söylediği ifade ediliyor. Patolojik yalanın belli başlı özellikleri var. Hastalıklı yalan söyleyenler;

• Konu fark etmeksizin gelişi güzel yalan söylüyor.
• Küçük ve önemsiz olaylar da bile gerçek dışı yalan söylüyor.
• Yalan söylediğinin ortaya çıkmasından korkmuyor.
• Herhangi bir durumda yalana başvurmadığında telaşlanıyor.
• Yalanı ortaya çıktığında bile başka bir yalanla savunma yapıyor.

Hastalıklı yalan söyleme çok farklı nedenlere dayanabilir. Anti-sosyal kişilik bozukluğu, borderline kişilik bozukluğu, narsistik kişilik bozukluğu, Munchausen Sendromu ve depresyon gibi ruh hastalıklarıyla patolojik yalan arasında ilişki olduğu görülüyor. Anti-sosyal kişilik bozukluğu olanlar, bencil, sabırsız, saldırgan ve tahammülsüzdür. Otoriteye ve kurallara uymayı kabul etmezler. Özellikle bencil davranışlar sergileyip insanları manipüle ederler. Etraflarındaki insanlarla geçinemezler. Bu olumsuzlukları saklamak içinde hastalıklı yalan söyleyebilirler.

Borderline bozukluğu olanlar ise sınırda davranışlar sergiler. Bir kişi veya durum ya tamamen iyidir ya da tamamen kötüdür. Duygular arasında sürekli gel git yaşarlar. Herhangi bir durumda ağlarken aniden sevince yönelebilirler. Buna benzer dalgalı ruh halindeki kişilerin sık sık yalanlara başvurduğu da görülebiliyor. Bu nedenle borderline bozukluk, aşırı yalan söyleme davranışını tetikleyebiliyor.

Narsistik kişilik bozukluğu olan kişiler, tüm durumları lehine çevirmek ister. En çok kendilerini severler ve kendilerini dünyanın en iyi insanı olarak algılarlar. Benliğini yüceltmek adına her türlü yalana başvurabilirler. Munchausen Sendromu yaşayan kişiler ise kendini veya bakım verdiği kişiyi hasta göstermeye çalışarak ilgi görmeye çalışır. Bu sendromu yaşayan kişiler genelde hastalık hastası olarak adlandırılır. Bu kişiler hastalığı bahane ederek doyum sağlarlar. Hasta olmadıklarını gizlemek için sıklıkla yalana yönelebilirler.

Patolojik yalan söyleyen insanlar, ibadetlerini aksatmazken yalan söylemekten de geri durmayabilirler. Çünkü onlar obsesif kompulsif bozukluk gibi yalan söylemeye müptela olmuşlardır. Burada patolojik yalan söylemelerini dindarlıkla ilişkilendirmek yanlış olur. Yalan söyleme durumları daha çok yukarıdaki olumsuz ruh hastalıklarına dayanabilir.